ANKARA / TEKHA
TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu, Ticaret Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçe görüşmelerini gerçekleştirmek amacıyla AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş başkanlığında bir araya geldi. Görüşmeler öncesinde CHP Tekirdağ Milletvekili İlhami Özcan Aygun, salona zeytin, limon ve ay çekirdeği getirerek üreticinin yaşadığı sorunlara dikkat çekmek amacıyla yere limon sıktı. Olayın ardından Ticaret Bakanı Ömer Bolat, bakanlığının bütçe sunumunu yaptı ve ekonomik gelişmelere dair verileri paylaştı.
Küresel Riskler Ve Bölgesel Çatışmalar Ticareti Baskılıyor
Küresel ekonomide salgın sonrası yaşanan tedarik sorunlarına ve Rusya-Ukrayna savaşıyla derinleşen emtia dalgalanmalarına değinen Bakan Bolat, korumacılık eğilimlerinin dünya ticaretini zora soktuğunu ifade etti. Bölgedeki sıcak çatışmaların riskleri büyüttüğünü vurgulayan Bolat, konuşmasında şu değerlendirmelerde bulundu:
“Ticaret gerilimleri ve yaygınlaşan korumacılık önlemleri, zayıf dış taleple birlikte dünya ticareti üzerindeki baskıyı artırmıştır. Yakın coğrafyamızda yaşanan İran-ABD/İsrail savaşı da bu zorluklara eklenerek dünya ekonomisi ve ticareti açısından riskleri daha da ağırlaştırmıştır. Özellikle bizim dış ticarette ihracat pazarlarımız olan Batı bölgelerindeki ekonomik durgunluk ve ticaretteki yavaşlama olumsuz etkilemektedir. Yakın coğrafyamızda yaşanan İran, ABD ve İsrail savaşı da bu zorluklara eklenerek dünya ekonomisi ve ticareti açısından riskleri daha da ağırlaştırmıştır.”
Cumhuriyet Tarihinin İhracat Rekorları Tazelendi
Türkiye Yüzyılı vizyonuyla yerli üreticiyi korumayı ve ihracatı büyütmeyi hedeflediklerini bildiren Bakan Bolat, son çeyrek asırlık dış ticaret rakamlarına dikkat çekti. Bolat, tabloyu şu sözlerle aktardı:
“Yerli üreticimizi haksız ithalata karşı korumak, ihracatımızı mal ve hizmetler bazında sürekli artırmak, gümrüklerimizin etkinliğini artırmak, iç ticaretimizin istikrarlı ve adil rekabet şartlarında işlemesini sağlamak, esnaf ve KOBİ’lerimizi güçlendirmek ve tüketicilerimizi korumak için var gücümüzle çalışmaya devam ediyoruz. 2002 yılında 36 milyar dolar olan mal ihracatımızı 7,6 kat artırarak 2025 yılında Cumhuriyet tarihimizin en yüksek seviyesi olan 273,2 milyar dolar seviyesine yükseltmiştik. 2002 yılında 14 milyar dolar olan hizmet ihracatımızı da yaklaşık 9 katına çıkararak 2025 yılında 124,9 milyar dolara yükselttik. Böylelikle hizmetler dengesinde 63 milyar dolar gibi rekor bir fazla vererek cari işlemler dengesine önemli bir pozitif katkı sağladık. Böylece toplam mal ve hizmet ihracatımız son 24 yılda 7,9 kat artmış oldu. Yıllıklandırılmış olarak bu yıl ekim ayı itibarıyla, dün açıkladığımız dış ticaret verilerine göre aylık ihracatımız yüzde 8,1 artışla ekim ayında 25,9 milyar dolara yükseldi. Eylül ayında da yüzde 15’lik artışla 26 milyar dolarlık aylık mal ihracat rekorunu gerçekleştirmiştik. Böylece son 12 aylık yıllıklandırılmış mal ihracatımız 285,6 milyar dolara yükselmiş, yüzde 5,4 artmış oldu. Tüm zamanların rekoru kırılmış oldu.”
Avrupa Birliği İle Ticarette Kritik Muafiyetler Elde Edildi
Avrupa Birliği ile yürütülen diplomatik ve ticari temasların meyve verdiğini aktaran Bakan Bolat, uygulanan kotalar ve yeni düzenlemeler hakkında bilgi verdi. Çelik ihracatında payın korunduğunu bildiren Bolat, süreci şöyle anlattı:
“Avrupa Birliği ile bu yıl içinde özellikle ticari ve ekonomik ilişkilerimizde somut kazanımlarımız oldu. Avrupa Birliği’nin yarı yarıya azalttığı çelik kotaları noktasında Türkiye olarak yüzde 70’ten fazla kota payımızı korumayı başardık ve fiiliyatta da geçen yılki rakamlara yakın bir ihracatımız çelik üreticilerimiz tarafından yapılmaktadır. Bunun yanında makine emniyeti mevzuatını çıkaran AB ile bu konuda da uyum sağlanmıştır. Beyan metnini imzaladık. 1 Ocak’tan itibaren de makine ürünlerimiz AB’nin makine emniyeti mevzuatına uygun olarak devam edecektir. Yine 1 Temmuz’da AB’nin başlattığı, e-ticaret gönderilerine uyguladığı parsel başına 3 avro gümrük vergisi uygulamasında Türkiye’den gönderilen ürünler için muafiyet kapsamına aldırmayı başardık.”
İsrail İle Ticaret Tamamen Durduruldu, Afrika Hacmi Genişledi
Afrika pazarıyla olan ticaret hacminin 41 milyar dolar bandına geldiğini kaydeden Bolat, İsrail ile olan ticari ilişkilerin kesildiğini ve uygulanan ambargonun sürdüğünü belirtti. Bakan Bolat, şunları kaydetti:
“İhracatımız 10 kat, ithalatımız 6 kat artarak 2002 yılında 8,8 milyar dolar olan Afrika kıtasıyla yıllık dış ticaretimiz geçen yıl itibarıyla yaklaşık 41 milyar dolara ulaşmıştır. İsrail ile ticareti gümrüklerimiz, limanlarımız ve serbest bölgelerimiz açısından 2 Mayıs 2024 tarihi itibarıyla tamamıyla durdurmuştuk. Bu karar bugüne kadar iki buçuk yıldır aynı hassasiyetle ve titizlikle devam etmektedir. Filistin hükümetinin acil ihtiyaç talepleri üzerine de talep ettiği ürünlerle alakalı olarak geliştirdiğimiz özel mekanizmayı, her ay her ürün başına Filistin ve Türk tarafının özel onay vermek suretiyle kontrollü bir şekilde uygulamaya devam ediyoruz. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığımızca yayımlanan bir talimatla da Türk bayraklı gemilerin İsrail limanlarına gitmeleri, İsrail bayraklı gemilerin de ülkemiz kıyı tesislerine girişleri yasaklanmıştır. Kurallara aykırı tespitlerin olması halinde Türk Ceza Kanunu hükümleri çerçevesinde hukuki süreçler başlatılacaktır.”
Üretici Kooperatiflerine Destek Ve Piyasa Denetimlerinde Ağır Cezalar
Lisanslı depoculuk faaliyetlerinin 379 noktada 15,3 milyon ton kapasiteye ulaştığını belirten Bakan Bolat, merakla beklenen yeni Hal Kanunu taslağına ve piyasa denetimlerine ilişkin şu bilgileri verdi:
“Özellikle sebze meyve ticaretiyle ilgili olarak 2012 yılında çıkarılan Hal Kanunu’nun zaman zaman yapılmış değişikliklerinden sonra yine kapsamlı bir değişiklikle üretici birliklerinin, üretici kooperatiflerinin kurulmasını, hallerde ve pazarlarda daha fazla yer almasını ve kendilerinin hal kurmasında maddi destekle desteklenmesini öneren; vergi, rüsum gibi muafiyetlerden yararlanmalarını sağlayan kanun taslağımız da Meclis’teki grubumuza sunulmuştur. 2026 yılında gıda, otomotiv, market, emlak ve kuyum sektörlerinde fahiş fiyat artışı ve stokçuluk faaliyetlerini önlemek, tüketicinin korunması noktasında 81 ilimizde 401 bin 500 işletme ve 48 milyondan fazla ürün denetlendi. İç ticaret alanında 878 milyon lira, tüketicinin korunması alanında 2,1 milyar lira olmak üzere toplam 3 milyar lira idari para cezası uygulandı.”
Gümrüklerde Rekor Kaçakçılık Yakalaması Ve 2027 Bütçe Talebi
Ticari işletme istatistikleri ile sınır kapılarındaki modernizasyon çalışmalarını aktaran Bakan Bolat, gümrük muhafaza ekiplerinin kaçakçılıkla mücadele bilançosunu şu ifadelerle açıkladı:
“175 bin şirket terkin edildi. Olumlu fark 644 bindir. Bu noktada 2026 yılında da 96 bin şirket kuruldu ve 24 bin şirket terkin edildi. Olumlu fark devam etmektedir. Özellikle gümrüklerimizde yenilemeye devam edilmektedir. Gürbulak Kapısı yenilenmiştir. Hatay’da Yayladağı ve Cilvegözü kapılarındaki yenilemeler devam etmekte. Nusaybin için de Suriye tarafıyla görüşmeye devam ediyoruz. Kapıkule’de de Bulgaristan tarafı kendi gümrük kapısını yenilemeye başladı. Biz de ilave tedbirler aldık. Gümrüklerde özellikle kaçakçılıkla ve haksız ticaretle mücadele noktasında gümrük muhafaza ve kaçakçılıkla mücadele birimlerimizin gayretleri sonucunda 2025 yılında 45 milyarı uyuşturucu olmak üzere, toplam 98,7 milyarlık kaçak eşya ve uyuşturucu madde yakalamıştık. 2026’nın ilk 10 ayı itibarıyla da 54,5 ton uyuşturucu yakalanmıştır. Bunun bedeli 55,5 milyardır. 43,5 milyarı da kaçak ticari eşyadır.”
Bakan Bolat, Ticaret Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçe teklifinin, 65 milyar lirası mal ve hizmet ihracatının desteklenmesinde kullanılmak üzere toplam 104 milyar 287 milyon 271 bin lira olduğunu duyurdu. Komisyondaki müzakereler devam ediyor.